80 năm khoa học công nghệ: Hành trình đưa Việt Nam trở thành cường quốc xuất khẩu nông sản

Trong 8 thập kỷ kiến tạo và phát triển, khoa học công nghệ đã đồng hành cùng đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, trở thành động lực then chốt tạo nên bước ngoặt cho nông nghiệp và môi trường Việt Nam.

Từ một đất nước thiếu ăn đến “bàn tiệc xuất khẩu” thế giới

Năm 1945, sau khi giành được độc lập, đất nước phải đối diện với nạn đói khủng khiếp cướp đi sinh mạng của hơn hai triệu người. Ruộng đồng cằn cỗi, dân số mới chỉ 25 triệu nhưng thiếu ăn, thiếu mặc, thiếu cả nền tảng sản xuất.

Tuy nhiên, chỉ chưa đầy một thập kỷ sau, lương thực đã cơ bản đủ nuôi sống quân đội, công an và toàn xã hội, đồng thời góp phần làm nên thắng lợi Điện Biên Phủ 1954.

Đến giai đoạn 1954 – 1975, khẩu hiệu “thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người” cùng phong trào “cánh đồng 5 tấn” đã minh chứng rõ nét vai trò của khoa học công nghệ: nghiên cứu giống cây trồng, thủy sản, chăn nuôi, lâm nghiệp và khoáng sản.

Hình ảnh Bác Hồ cùng ngư dân Thanh Hóa kéo lưới đã trở thành biểu tượng cho tinh thần lao động, sáng tạo và khát vọng vươn khơi.

Bước ngoặt từ cơ chế khoán đến xuất khẩu lương thực

Sau năm 1975, đặc biệt là với “Chỉ thị 100” (1981) và “Khoán 10” (1988), hộ nông dân được trao quyền sản xuất. Nhờ vậy, nông nghiệp phát triển mạnh mẽ, nhiều giống cây – con mới được đưa vào sản xuất.

Năm 1989 đánh dấu bước ngoặt khi Việt Nam chính thức từ chỗ thiếu đói vươn lên thành nước xuất khẩu lương thực.

Khoa học công nghệ – động lực tăng trưởng nông nghiệp hiện đại

• Lúa gạo: Năm 2023, Việt Nam xuất khẩu 8,13 triệu tấn, đến năm 2024 đạt 9,15 triệu tấn. Hạt gạo Việt đã khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế với lợi nhuận cho nông dân trên 30%.

• Thủy sản: Tôm thẻ chân trắng, cá tra trở thành sản phẩm mũi nhọn. Năm 2025, dự kiến cá tra đạt 1,65 triệu tấn (kim ngạch 2 tỷ USD), tôm đạt 1,4 triệu tấn (4,3 tỷ USD).

• Chăn nuôi: Ứng dụng công nghệ giúp năng suất cao, một con nái có thể nuôi 32 – 34 lợn con/năm. Bò sữa, gia cầm, dê, cừu đều được nuôi theo quy trình chuẩn, áp dụng công nghệ cao

• Trồng trọt: Thuốc BVTV sinh học hiện chiếm 17%, hướng tới 30%. Mục tiêu sử dụng 4 triệu tấn phân hữu cơ/năm.

• Lâm nghiệp: Độ che phủ rừng tăng từ 37% (2004) lên hơn 42% hiện nay. Xuất khẩu gỗ và lâm sản đạt 16,25 tỷ USD (2024).

Nghị quyết 57 – “hồi trống lệnh” cho giai đoạn mới

Theo Thứ trưởng Phùng Đức Tiến, khoa học công nghệ chính là yếu tố then chốt quyết định vị thế của quốc gia. Bước vào giai đoạn 2026 – 2030, với Nghị quyết 57-NQ/TW, nông nghiệp và môi trường được xác định lấy khoa học – đổi mới sáng tạo – chuyển đổi số làm nền tảng phát triển.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã xây dựng hơn 28 đề tài nghiên cứu, giải quyết hơn 20 “bài toán lớn” của ngành: từ nuôi trồng thủy sản công nghệ cao, chế biến sâu, khai thác bền vững, đến quản lý đất, lâm nghiệp, dự báo biến đổi khí hậu.

Thành tựu và khát vọng tương lai

Năm 2024: Xuất khẩu nông sản đạt 62,5 tỷ USD, thặng dư thương mại 17,9 tỷ USD.

• 7 tháng đầu năm 2025: kim ngạch đạt 39,68 tỷ USD, tăng 15,9% so với cùng kỳ.

• Mục tiêu 2025: đạt 65 tỷ USD xuất khẩu nông sản.

Những con số này minh chứng rằng nông nghiệp Việt Nam không chỉ thoát khỏi đói nghèo mà còn vươn lên nhóm dẫn đầu thế giới. Khoa học công nghệ chính là “ngọn đèn soi đường” giúp nông dân, nông thôn và toàn ngành bước vào kỷ nguyên bền vững, sáng tạo và hội nhập sâu rộng.

                                                                                                     (dựa theo báo Nông Nghiệp và Môi Trường)